БАЙР СУУРЬ: Туулын хурдны замын төслийн ноцтой зөрчлүүдийн талаар хэн, хэн юу өгүүлэв

УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооноос зохион байгуулж буй нийслэлийн 2024-2026 оны төсвийн зарцуулалт, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хэрэгжилт холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн байдлын талаарх ерөнхий хяналтын сонсгол хоёр өдөр болов  Тэгвэл уг сонсголын үеэр "Туулын хурдны замын төслийн зөрчлүүдийн талаар хэн, хэн юу өгүүлснийг "БАЙР СУУРЬ" булангаараа онцолж байна.

Ерөнхий аудитор С.Магнайсүрэн: төслийн төсөвт өртгийн 1.9 их наяд төгрөг байхаар тооцож, тендерийн баримт бичигт тусгасан байх бөгөөд энэ нь магадлалаар баталгаажаагүй

Монгол Улсын Ерөнхий аудитор С.Магнайсүрэн: Засгийн газрын 2013 оны ТЭЗҮ зураг төсөл батлах, талбайн солбицол батлах тухай тогтоолоор Туулын хурдны замын чигийг анх тогтоосон бөгөөд энэ тогтоол одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байна. Үүний дараа холбогдох албан тушаалтнуудын ажлын даалгаврын дагуу “Эм Си Пи Си Жи Ар” гэх компани төслийн ТЭЗҮ, нарийвчилсан зураг төсөл, төсвийг хэсэгчлэн боловсруулсныг Барилгын хөгжлийн төвөөс анх магадлал хийн баталгаажуулсан. Зам тээврийн хөгжлийн төвөөс 2016 оны тавдугаар сарын 18-ны өдрийн магадлалын ерөнхий дүгнэлтээр төслийн нэгдсэн төсөвт өртгийг 594.8 тэрбум төгрөгөөр баталсан байна. Улмаар 2024 онд Зам, тээврийн хөгжлийн төвөөс нэгдсэн төсөвт өртгийг 916.3 тэрбум төгрөгөөр магадлал хийж, тодотгон баталгаажуулсан. Зам тээврийн сайд, Улаанбаатар хотын захирагч нарын 2025 оны хамтарсан шийдвэрээр төслийн төсөвт өртгийн 1.9 их наяд төгрөг байхаар тооцож, тендерийн баримт бичигт тусгасан байх бөгөөд энэ нь магадлалаар баталгаажаагүй.

Энэ асуудлаар холбогдогч хоёр байгууллагаас Аудитын байгууллагад тайлбар одоогоор ирүүлээгүй байна. Хот байгуулалт, барилга орон сууцжуулалтын сайдын орон тооны бус эксперт томилох тухай 2025 оны тушаалаар 14 экспертийг томилсон бөгөөд холбогдох хуульд нийцүүлэн “Туулын хурдны зам” төслийн ТЭЗҮ, зураг төслийн хянаж баталгаажуулах ажлыг Барилгын хөгжлийн төвөөс зохион байгуулж төслийн хөрөнгө оруулалтын урьдчилсан төсвийг 2.3 их наяд төгрөг, газар чөлөөлөлтөд 170 тэрбум төгрөг байхаар тооцон, 2025 оны гуравдугаар сарын 18-ны өдөр магадлалын ерөнхий дүгнэлт гаргасан байна. Төслийн гүйцэтгэгчийн сонгон шалгаруулалтыг хоёр удаа зохион байгуулсан бөгөөд үнэлгээний дүгнэлтээр тендер шалгаруулалт амжилтгүй болсон.

Тендерийн нийт төсөвт өртөг 1.9 их наяд төгрөг байсан ба эрх бүхий байгууллагын магадлалаар баталгаажаагүй байсан. Хоёр дахь сонгон шалгаруулалт 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 23-ны өдөр зарлагдаж, БНХАУ-ын нэр бүхий ААН-үүдийн түншлэлтэй оролцогчид хамгийн сайн үнэлэгдэж, шалгарсан. Хоёр дахь сонгон шалгаруулалтын төсөвт өртөг 2.3 их наяд төгрөгийн дүнд магадлал хийсэн байна. Эцсийн үр дүнг аудитын тайланг хүргүүлэхэд бүрэн танилцуулна.

Төслийн санхүүжилтийг НИТХ-ын 2016 оны тогтоолоор 916.3 тэрбум төгрөг, санхүүжих дүнг 538.6 тэрбум төгрөг. Мөн 2025 оны нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай тогтоолоор төсөвт өртгийг 2.3 их наяд төгрөг, санхүүжих дүнг 500 тэрбум төгрөг болгон өөрчлөлт оруулан баталсан. Улмаар нийслэлийн 2026 оны төсөв батлах тухай 2025 оны төслийн төсөвт өртөг 2.3 их наяд төгрөг, тухайн жилд санхүүжих дүнг 800 тэрбум төгрөгөөр баталсан байна.

Туулын хурдны зам төсөлд нийслэлд хөрөнгө оруулалтын төсвөөс 2025 онд 500 тэрбум төгрөг, 2026 оны төсвөөс 800 тэрбум төгрөг олгохоор төлөвлөснөөс гүйцэтгэгч байгууллагаас урьдчилгаа төлбөрийн баталгааг үндэслэн 2025 онд 401 тэрбум төгрөг, 2026 онд үлдэгдэл 99 тэрбум төгрөгийг олгосон. Төслийг хэрэгжүүлэхэд төсөвт өртөгөөс гадна 7.8 тэрбум төгрөгийн зарцуулалт хийсэн байна.

Ц.Сандаг-Очир: Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хянуулж баталгаажуулсны дараа л төслийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх эрх үүснэ гэсэн хуулийн заалтыг зөрчсөн нь шалгалтаар тогтоогдсон

Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Ц.Сандаг-Очир: Тус төслийн байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээг "Мон Газар Экологи" компани 2025 онд боловсруулж гүйцэтгэсэн байна. Гэвч тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний ерөнхий үнэлгээг эрх бүхий байгууллагаар хянуулж баталгаажуулсны дараа л төслийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх эрх үүснэ гэсэн хуулийн заалтыг зөрчсөн нь шалгалтаар тогтоогдсон. Иймд төслийн үйл ажиллагааг түр хугацаанд зогсоож, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсруулан батлуулахыг төсөл хэрэгжүүлэгч талд үүрэг болгосон юм.

Мөн гадаадын хөрөнгө оруулалттай тус компани Туулын хурдны замын төслийг хэрэгжүүлэхдээ тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлуулаагүй, байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнд тусгагдсан шаардлагуудыг хэрэгжүүлээгүй, Ойн тухай хуульд заасан үүргийг биелүүлээгүй, түүнчлэн ус ашиглах гэрээ, зөвшөөрөлгүйгээр ус ашигласан гэх зөрчилтэй холбоотой гомдол, мэдээлэл Нийслэлийн прокурорын газарт 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 8-ны өдөр ирсэн. Улмаар зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааг эхлүүлж, холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу хариуцлага тооцсон. Гомдол, мэдээллийн мөрөөр Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Байгаль орчны хяналтын газраас 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 21-нд зөрчлийн хэрэг нээж шалгасан бөгөөд учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэхээр нийт 352 сая төгрөгийн торгууль, шийтгэлийн арга хэмжээ оногдуулсан юм.

Б.Энхбаяр: China HyWay Group болон Тяньжин ӨүБайВэй компанийн түншлэлд гэрээ байгуулах эрх олгосон ч шалгалтаар хэд хэдэн зөрчил илэрсэн

ЗГХЭГ-ын дарга Б.Энхбаяр: Худалдан авах ажиллагаанд хийсэн шалгалтыг нийт зургаан чиглэлээр явуулсан. Тендер шалгаруулалтад дөрвөн компани оролцсоноос захиалагч байгууллага 2025 оны долоодугаар сарын 4-ний өдөр China HyWay Group болон Тяньжин ӨүБайВэй компанийн түншлэлд гэрээ байгуулах эрх олгосон байна. Гэвч шалгалтаар хэд хэдэн зөрчил илэрсэн. Тус түншлэлийн компанийг төлөөлж оролцсон худалдааны менежер Д.Золбоо нь компанийг итгэмжлэлгүйгээр төлөөлөх эрх бүхий этгээд мөн эсэхийг нотлох баримт тендерийн материалд байгаагүй. Өөрөөр хэлбэл, компанийн захирал Liu Daiwen-ээс олгосон итгэмжлэл ирүүлээгүй нь тогтоогдсон. Мөн хоёр компани түншлэлийн хэлбэрээр тендерт оролцсон атлаа гэрээний хэрэгжилтийн явцад захиалагчийн өмнө бүрэн хариуцлага хүлээх нэг гишүүнийг томилох ёстой байсан ч энэ шаардлагыг хангаагүй. Энэ нь холбогдох хууль, журмыг зөрчсөн үйлдэл юм. Түүнчлэн Тяньжин ӨүБайВэй компани өөрийн барилгын тусгай зөвшөөрлийг ирүүлээгүй бөгөөд үүний оронд Серби Улсад байгуулагдсан, хөрөнгө оруулалттай OBW компанийн тусгай зөвшөөрлийг тендерийн материалд хавсаргасан. Шалгалтаар мөн түншлэл нь тендер зарласны дараах байдлаар татварын өр төлбөргүй болохыг нотлох эрх бүхий байгууллагын баримт бичгийг ирүүлээгүй нь тогтоогдсон. Үүнээс гадна тус түншлэлийн компанийн туршлагыг нотлох зорилгоор ирүүлсэн таван ажлын дөрөвт нь тухайн ажлыг хийж гүйцэтгэсэн болохыг баталгаажуулах комиссын акт, дүгнэлт зэрэг шаардлагатай баримт бичиг дутуу байсан тул тендерийн шаардлага хангаагүй гэсэн дүгнэлт гарсан юм.

Шинжээчийн дүгнэлт: Шалгалтаар тендер сонгон шалгаруулалтын баримт бичигт тусгасан шалгуур үзүүлэлтүүд нь дотоодын аж ахуйн нэгжүүдийн оролцох боломжийг хязгаарласан, хэт өндөр шаардлага тогтоосон гэж дүгнэсэн. Мөн төслийн ажлын нарийвчилсан зураг төслийг батлуулаагүй байхад зөвхөн ТЭЗҮ болон урьдчилсан төсөвт тулгуурлан гүйцэтгэгчийн саналыг үнэлсэн нь бодит төсөвт өртгийг харьцуулах боломжгүй болгож, эрсдэлтэй шийдвэр гаргах нөхцөл бүрдүүлсэн байна. Шалгалтаар хоёр гадаадын компанид урьдчилгаа төлбөр хэлбэрээр нийт 13 удаагийн гүйлгээгээр 500 тэрбум төгрөг шилжүүлсэн нь тогтоогдсон.

Засгийн газрын 2025 оны нэгдүгээр сарын 2-ны өдрийн 1 дүгээр тэмдэглэлээр Туулын хурдны замыг зургаан эгнээтэй болгох, мөн хотын төвийн бүсээр дайран өнгөрөх хэсгийг гүүрэн байгууламжтайгаар төлөвлөхийг холбогдох сайд болон Нийслэлийн Засаг даргад үүрэг болгосон байна. Улмаар төслийн төсөвт өртөгт хэд хэдэн удаа өөрчлөлт оруулжээ. НИТХ-ын 2025 оны гуравдугаар сарын 28-ны өдрийн 25/50 дугаар тогтоолоор Туулын хурдны замын ажлын төсөвт өртгийг анх баталсан дүнгээс 1 их наяд 48.5 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлж, нийт 1 их наяд 964.8 тэрбум төгрөг болгон тодотгосон байна. Үүний дараа НИТХ-ын 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 15-ны өдрийн 25/70 дугаар тогтоолоор төслийн төсөвт өртгийг дахин нэмэгдүүлж, 2 их наяд 384 тэрбум төгрөг болгон өөрчилжээ. Энэхүү шийдвэрийг хэрэгжүүлэх хүрээнд Нийслэлийн Засаг даргын 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 18-ны өдрийн А/520 дугаар захирамжаар мөн адил төсөвт өртгийг 2 их наяд 384 тэрбум төгрөг болгон шинэчлэн баталсан байна.

Шинэчлэгдсэн зураг төслийн дагуу авто замын трассын нөлөөлөлд нийт 112 нэгж талбар өртөхөөр байжээ. Үүнээс 58 нэгж талбарын эзэмшигч, ашиглагчтай газар чөлөөлөх гэрээ байгуулж, зөвшилцөлд хүрсэн бол үлдсэн 54 нэгж талбарын иргэн, хуулийн этгээдтэй одоогоор зөвшилцөл хийгдээгүй байна.